Jak odstraszyć kleszcze ?

Co rok na wiosnę powraca problem kleszczy i przenoszonych przez nie chorób. Problem dotyczy nie tylko osób wędrujących po lesie ale również spędzających wolny czas w przydomowym ogrodzie.

Czy istnieją naturalne sposoby odstraszania kleszczy?

Okazuje się że TAK ! Jak wykazały badania, rośliny zawierające tujon skutecznie odstraszają kleszcze. Oprócz bylicy, wrotyczu i szałwii [11] przykładem rośliny zawierającej duże ilości tujonu jest tuja Szmaragd (Thuja occidentalis ‘Smaragd’). Ze względu na wysoką zawartość tujonu w olejkach eterycznych, tuja Szmaragd jest rośliną odstraszającą kleszcze, pchły, komary a nawet mszyce. Olejki eteryczne oraz tujon, który wydzielają tuje nie są szkodliwe dla człowieka gdyż ich stężenie w powietrzu jest zbyt małe.  Dla małych organizmów jest  jednak wystarczająco wysokie aby działać odstraszająco lub nawet zabójczo.

Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) przenosi wiele groźnych chorób.
W ostatnich latach w Europie co rok wzrasta liczba chorób wywołanych przez kleszcze, głównie kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus). Wywołuje on szereg chorób, z których najbardziej znana jest borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Kleszcze są pasożytami, które odbierają głównie bodźce zapachowe. Ich wyczulone chemoreceptory wyczuwają i rozpoznają ofiarę po zapachu [4, 6, 12]. Właśnie dzięki temu, używając odpowiednich roślin (zapachów) można je zmylić lub nawet odstraszyć.

Komary to zmora letnich wieczorów.

Komary (Culex pipiens) są zmorą każdego letniego wieczoru, szczególnie w miejscach podmokłych oraz w sąsiedztwie zbiorników wodnych. Żyją w klimacie umiarkowanym oraz tropikalnym. Rejony tropików zamieszkują również ich ‘kuzyni’ – moskity (Phlebotominae, Lutzomyia). Moskity (podobnie jak kleszcze) przenoszą groźne choroby, dlatego tamtejsza ludność od lat szukała metody skutecznego odstraszania moskitów 9 ].    

Tujon odstrasza kleszcze i komary

W wielu krajach Azji i Ameryki Południowej moskiy i inne latające insekty odstrasza się dymem ze spalania bylicy pospolitej (Artemisia vulgaris). Bylica pospolita, podobnie jak tuja Szmaragd, zawiera bardzo duże ilości tujonu [ 10 ]. Dodatkowo, wywary z bylicy służą do nacierania skóry co chroni przed ukąszeniami [ 1 ].

Dym z bylicy pospolitej (Artemisia vulgaris) i zawarty w niej tujon odstrasza moskity i komary.
W Indiach i Europie w walce z insektami a szczególnie z kleszczami w podobny sposób używana jest bylica piołun (Artemisia absinthium). Jej właściwości znane były już w starożytnym Egipcie. Jak wykazały badania, główną rolę w odstraszaniu insektów odgrywa α-tujon oraz β-tujon [ 1, 2 ].

Bylica piołun (Artemisia absinthium)
W badaniach przeprowadzonych w Algierii do odstraszania kleszczy użyto ekstraktu z lawendy lekarskiej (Lavendula oficinalis), której  olejek eteryczny zawierał 25% α-tujonu [ 2 ]. W Szwecji, jako preparat przeciw kleszczom, badano ekstrakt z werbeny egzotycznej (Litsea cubeba) oraz z  Zanthoxylum armatum zawierający 20% tujonu [ 5 ]. W obu przypadkach olejki eteryczne tych roślin wykazały wysoką skuteczność jako repelent przeciw kleszczom.

Wrotycz pospolity 

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) jest rośliną od dawna wykorzystywaną w leczeniu chorób wywołanych pasożytami. Jej kwiaty i liście zawierają 79% β-tujonu [ 11 ]. W medycynie ludowej wrotycz wykorzystywany był do odstraszania kleszczy, komarów, pcheł, moli i innych insektów. Badania przeprowadzone przez szwedzkich naukowców potwierdziły wysoką skuteczność wyciągu z wrotyczu w odstraszaniu kleszczy [ 3 ].   

Wszystkie wymienione rośliny, używane do ochrony przed kleszczami i komarami  zawierają w swoim składzie monoterpen tujon, który jest główną substancję aktywną. Badania naukowe wykazały że α-tujon ma silne działanie roztoczobójcze i można go stosować do zwalczania kleszczy [ 2 ].

Tuja Szmaragd 

Thuja occidentalis ‘Smaragd’ zawiera α-tujon, którego stężenie dochodzi aż do 65% [ 7 ]. Jego aktywność biochemiczna jest kilka razy wyższa niż β-tujonu. Tuja Szmaragd, podobnie jak szałwia, wrotycz czy bylica, może skutecznie pomagać w odstraszaniu kleszczy, pcheł i innych drobnych insektów. Tuja posadzona w ogrodzie wydziela zapach, który jak niewidzialna bariera zatrzymuje nieproszonych gości. Gałązka tui wrzucona do ogniska pomoże odstraszyć komary a rozdrobniona i wtarta w skórę ochroni przed kleszczami podczas leśnych wędrówek.

 Należy jednak pamiętać, że ekstrakty z tui (podobnie jak z wrotyczu i bylicy )należy stosować tylko zewnętrznie.  Preparaty odpowiednio przygotowane i rozcieńczone (podobnie jak preparaty z wrotyczu) można stosować na ubranie lub bezpośrednio na skórę.

Tuja Szmaragd
Literatura

  1. https://books.google.pl/books?id=fSZZBAAAQBAJ&lpg=PA3&ots=Y_EuvG12Vk&dq=suborder%20Ixodida%20thujone%20&lr&hl=pl&pg=PA3&output=embed
  2. https://www.hindawi.com/journals/bmri/2019/7805467/
  3. https://academic.oup.com/jme/article-abstract/45/1/88/874105
  4. https://pl.wikipedia.org/wiki/Paj%C4%99czaki
  5. http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:kth:diva-187639
  6. https://pl.wikipedia.org/wiki/Kleszcz_pospolity
  7. Tujon – olejek eteryczny Thuja occidentalis
  8. https://pl.wikipedia.org/wiki/Komar_brz%C4%99cz%C4%85cy
  9. https://medycynatropikalna.pl/choroba/leiszmaniozy
  10. http://plant.pl/wp-content/uploads/2021/01/6-Sources-of-variability-of-wormwood-Artemisia-absinthium-L.-essential-oil.pdf
  11. Tujon w ziołach
  12. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/inne-rodzaje-zakazen/159547,choroby-przenoszone-przez-kleszcze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *